वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-80, verse-44
अथ वा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
मन्निमित्तमनार्येण समरे ऽद्य निपातितौ ।
अहो धिन्मन्निमित्तो ऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥४४॥
मन्निमित्तमनार्येण समरे ऽद्य निपातितौ ।
अहो धिन्मन्निमित्तो ऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥४४॥
44. atha vā tau naravyāghrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ,
mannimittamanāryeṇa samare'dya nipātitau ,
aho dhinmannimitto'yaṃ vināśo rājaputrayoḥ.
mannimittamanāryeṇa samare'dya nipātitau ,
aho dhinmannimitto'yaṃ vināśo rājaputrayoḥ.
44.
atha vā tau naravyāghrau bhrātarau
rāmalakṣmaṇau mannimittam anāryeṇa
samare adya nipātitau aho dhik
mannimittaḥ ayam vināśaḥ rājaputrayoḥ
rāmalakṣmaṇau mannimittam anāryeṇa
samare adya nipātitau aho dhik
mannimittaḥ ayam vināśaḥ rājaputrayoḥ
44.
atha vā tau naravyāghrau bhrātarau
rāmalakṣmaṇau mannimittam anāryeṇa
samare adya nipātitau aho dhik
ayam rājaputrayoḥ vināśaḥ mannimittaḥ
rāmalakṣmaṇau mannimittam anāryeṇa
samare adya nipātitau aho dhik
ayam rājaputrayoḥ vināśaḥ mannimittaḥ
44.
Or perhaps, those two tiger-like brothers, Rāma and Lakṣmaṇa, have been struck down in battle today by the ignoble one on my account. Alas, shame! This destruction of the two princes is due to me.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- अथ (atha) - then, now, moreover, or
- वा (vā) - or, either
- तौ (tau) - Rāma and Lakṣmaṇa (those two)
- नरव्याघ्रौ (naravyāghrau) - the two heroes Rāma and Lakṣmaṇa (two tiger-like men, two excellent men, two heroes)
- भ्रातरौ (bhrātarau) - Rāma and Lakṣmaṇa (two brothers)
- रामलक्ष्मणौ (rāmalakṣmaṇau) - Rāma and Lakṣmaṇa
- मन्निमित्तम् (mannimittam) - on my account, for my sake
- अनार्येण (anāryeṇa) - by Rāvaṇa (by the ignoble one, by the unworthy one)
- समरे (samare) - in battle, in war
- अद्य (adya) - today, now
- निपातितौ (nipātitau) - Rāma and Lakṣmaṇa have been killed (they two have been struck down, killed)
- अहो (aho) - alas, oh, ah
- धिक् (dhik) - shame, woe, alas
- मन्निमित्तः (mannimittaḥ) - caused by me, on my account
- अयम् (ayam) - this
- विनाशः (vināśaḥ) - destruction, ruin, death
- राजपुत्रयोः (rājaputrayoḥ) - of Rāma and Lakṣmaṇa (of the two princes)
Words meanings and morphology
अथ (atha) - then, now, moreover, or
(indeclinable)
वा (vā) - or, either
(indeclinable)
तौ (tau) - Rāma and Lakṣmaṇa (those two)
(pronoun)
Nominative, masculine, dual of tad
tad - that, he, she, it
Note: Refers to Rāma and Lakṣmaṇa
नरव्याघ्रौ (naravyāghrau) - the two heroes Rāma and Lakṣmaṇa (two tiger-like men, two excellent men, two heroes)
(noun)
Nominative, masculine, dual of naravyāghra
naravyāghra - man-tiger, an excellent man, a hero
Compound type : tatpuruṣa (nara+vyāghra)
- nara – man, person
noun (masculine) - vyāghra – tiger
noun (masculine)
भ्रातरौ (bhrātarau) - Rāma and Lakṣmaṇa (two brothers)
(noun)
Nominative, masculine, dual of bhrātṛ
bhrātṛ - brother
रामलक्ष्मणौ (rāmalakṣmaṇau) - Rāma and Lakṣmaṇa
(proper noun)
Nominative, masculine, dual of rāmalakṣmaṇa
rāmalakṣmaṇa - Rāma and Lakṣmaṇa
Compound type : dvandva (rāma+lakṣmaṇa)
- rāma – Rāma (a proper name)
proper noun (masculine) - lakṣmaṇa – Lakṣmaṇa (a proper name)
proper noun (masculine)
मन्निमित्तम् (mannimittam) - on my account, for my sake
(noun)
Accusative, neuter, singular of matnimitta
matnimitta - on my account, for my sake
Compound type : tatpuruṣa (mat+nimitta)
- mat – my, mine (from asmad)
pronoun
ablative of asmad used as genitive equivalent in compounds - nimitta – cause, reason, motive, occasion
noun (neuter)
Prefix: ni
Root: mā (class 3)
Note: Used adverbially, 'as a cause for me'
अनार्येण (anāryeṇa) - by Rāvaṇa (by the ignoble one, by the unworthy one)
(adjective)
Instrumental, masculine, singular of anārya
anārya - ignoble, non-Aryan, unworthy, wicked person
negative prefix 'an' + 'ārya'
Compound type : nañ-tatpuruṣa (an+ārya)
- an – not, non-
indeclinable
negative prefix - ārya – noble, honorable, respectable, Aryan
adjective (masculine)
Note: Refers to Rāvaṇa
समरे (samare) - in battle, in war
(noun)
Locative, masculine, singular of samara
samara - battle, war, conflict
Prefix: sam
Root: ṛ (class 3)
अद्य (adya) - today, now
(indeclinable)
निपातितौ (nipātitau) - Rāma and Lakṣmaṇa have been killed (they two have been struck down, killed)
(adjective)
Nominative, masculine, dual of nipātita
nipātita - struck down, felled, killed, thrown down
Past Passive Participle
From √pat (to fall) with ni + causative suffix -i + ta
Prefix: ni
Root: pat (class 1)
Note: Qualifies Rāma and Lakṣmaṇa
अहो (aho) - alas, oh, ah
(indeclinable)
धिक् (dhik) - shame, woe, alas
(indeclinable)
मन्निमित्तः (mannimittaḥ) - caused by me, on my account
(adjective)
Nominative, masculine, singular of matnimitta
matnimitta - on my account, for my sake
Compound type : tatpuruṣa (mat+nimitta)
- mat – my, mine (from asmad)
pronoun
ablative of asmad used as genitive equivalent in compounds - nimitta – cause, reason, motive, occasion
noun (neuter)
Prefix: ni
Root: mā (class 3)
Note: Qualifies 'vināśaḥ'
अयम् (ayam) - this
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of idam
idam - this, he, she, it
Note: Refers to 'vināśaḥ'
विनाशः (vināśaḥ) - destruction, ruin, death
(noun)
Nominative, masculine, singular of vināśa
vināśa - destruction, ruin, loss, death
Prefix: vi
Root: naś (class 4)
राजपुत्रयोः (rājaputrayoḥ) - of Rāma and Lakṣmaṇa (of the two princes)
(noun)
Genitive, masculine, dual of rājaputra
rājaputra - prince, son of a king
Compound type : tatpuruṣa (rājan+putra)
- rājan – king, ruler
noun (masculine) - putra – son
noun (masculine)
Note: Refers to Rāma and Lakṣmaṇa