वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-2, chapter-14, verse-26
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः ।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकैरभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥२६॥
महीयमानः प्रवरैश्च वादकैरभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥२६॥
26. sa ghoṣavadbhiśca hayaiḥ sanāgaiḥ puraḥsaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ ,
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakairabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau.
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakairabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau.
26.
saḥ ghoṣavadbhiḥ ca hayaiḥ sanāgaiḥ
puraḥsaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ
mahīyamānaḥ pravaraiḥ ca vādakaiḥ
abhiṣṭutaḥ vaiśravaṇaḥ yathā yayau
puraḥsaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ
mahīyamānaḥ pravaraiḥ ca vādakaiḥ
abhiṣṭutaḥ vaiśravaṇaḥ yathā yayau
26.
saḥ ghoṣavadbhiḥ ca hayaiḥ sanāgaiḥ,
puraḥsaraiḥ,
svastikasūtamāgadhaiḥ (ca) mahīyamānaḥ ca pravaraiḥ vādakaiḥ abhiṣṭutaḥ yathā vaiśravaṇaḥ yayau (tathā) (saḥ) yayau
puraḥsaraiḥ,
svastikasūtamāgadhaiḥ (ca) mahīyamānaḥ ca pravaraiḥ vādakaiḥ abhiṣṭutaḥ yathā vaiśravaṇaḥ yayau (tathā) (saḥ) yayau
26.
He proceeded, being honored by noisy horses and elephants, by escorts, and by panegyrists, charioteers, and bards, and praised by excellent musicians, just as Vaiśravaṇa (Kubera) would go.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सः (saḥ) - that, he
- घोषवद्भिः (ghoṣavadbhiḥ) - by sounding, by noisy ones
- च (ca) - and, also
- हयैः (hayaiḥ) - by horses
- सनागैः (sanāgaiḥ) - with elephants
- पुरःसरैः (puraḥsaraiḥ) - by escorts, by those going in front
- स्वस्तिकसूतमागधैः (svastikasūtamāgadhaiḥ) - by panegyrists, charioteers, and bards
- महीयमानः (mahīyamānaḥ) - being honored, being glorified
- प्रवरैः (pravaraiḥ) - by excellent ones, by chief ones
- च (ca) - and, also
- वादकैः (vādakaiḥ) - by musicians, by players (of instruments)
- अभिष्टुतः (abhiṣṭutaḥ) - praised, extolled
- वैश्रवणः (vaiśravaṇaḥ) - Kubera, the god of wealth, known for his grand retinue. (Vaiśravaṇa (Kubera, god of wealth))
- यथा (yathā) - as, just as, like
- ययौ (yayau) - went, departed
Words meanings and morphology
सः (saḥ) - that, he
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of tad
tad - that, he, she, it
घोषवद्भिः (ghoṣavadbhiḥ) - by sounding, by noisy ones
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of ghoṣavat
ghoṣavat - having sound, noisy, sounding, resonant
Possessive suffix -vat added to ghoṣa (sound).
च (ca) - and, also
(indeclinable)
हयैः (hayaiḥ) - by horses
(noun)
Instrumental, masculine, plural of haya
haya - horse
सनागैः (sanāgaiḥ) - with elephants
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of sanāga
sanāga - accompanied by elephants
Compound type : bahuvrīhi (sa+nāga)
- sa – with, accompanied by
indeclinable - nāga – elephant, serpent
noun (masculine)
पुरःसरैः (puraḥsaraiḥ) - by escorts, by those going in front
(noun)
Instrumental, masculine, plural of puraḥsara
puraḥsara - going before, preceding, an attendant, an escort
Compound type : avyayībhāva / tatpuruṣa (puras+sara)
- puras – before, in front, eastward
indeclinable - sara – going, moving, flowing
adjective (masculine)
Derived from √sr̥ (to go, move).
Root: sr̥ (class 1)
स्वस्तिकसूतमागधैः (svastikasūtamāgadhaiḥ) - by panegyrists, charioteers, and bards
(noun)
Instrumental, masculine, plural of svastikasūtamāgadha
svastikasūtamāgadha - panegyrists, charioteers, and bards (as a collective noun)
Compound type : dvandva (svastika+sūta+māgadha)
- svastika – panegyrist, praiser, a kind of attendant
noun (masculine) - sūta – charioteer, bard, herald
noun (masculine) - māgadha – bard, genealogist, panegyrist
noun (masculine)
महीयमानः (mahīyamānaḥ) - being honored, being glorified
(participle)
Nominative, masculine, singular of mahīyamāna
mahīyamāna - being honored, being magnified, being revered
Present Passive Participle
Derived from the passive stem of √mah (to be great, strong).
Root: mah (class 1)
प्रवरैः (pravaraiḥ) - by excellent ones, by chief ones
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of pravara
pravara - excellent, chief, principal, best
च (ca) - and, also
(indeclinable)
वादकैः (vādakaiḥ) - by musicians, by players (of instruments)
(noun)
Instrumental, masculine, plural of vādaka
vādaka - musician, player (of an instrument), speaker
Agent noun from √vad (to speak, sound, play music).
Root: vad (class 1)
अभिष्टुतः (abhiṣṭutaḥ) - praised, extolled
(participle)
Nominative, masculine, singular of abhiṣṭuta
abhiṣṭuta - praised, extolled, glorified
Past Passive Participle
Derived from abhi-√stu (to praise, extol) with the past passive participle suffix -ta.
Prefix: abhi
Root: stu (class 2)
वैश्रवणः (vaiśravaṇaḥ) - Kubera, the god of wealth, known for his grand retinue. (Vaiśravaṇa (Kubera, god of wealth))
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of vaiśravaṇa
vaiśravaṇa - son of Viśravas, an epithet of Kubera (god of wealth)
Apatyartha (descendant) derivation from Viśravas.
यथा (yathā) - as, just as, like
(indeclinable)
ययौ (yayau) - went, departed
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (liṭ) of √yā
Perfect tense, 3rd person singular, active voice (reduplicated aorist).
Root: yā (class 2)