कुलार्णव-तन्त्रम्
kulārṇava-tantram
-
chapter-15, verse-69
निस्त्रिंशो निन्दितः क्रूरः फलहीनो निकृन्तनः ।
निर्वीर्यो भ्रमितो शप्त रुग्णः कष्टोऽङ्गहीनकः ।
जडो रिपुरुदासीनो लज्जितो मोहितोऽलसः ॥६९॥
निर्वीर्यो भ्रमितो शप्त रुग्णः कष्टोऽङ्गहीनकः ।
जडो रिपुरुदासीनो लज्जितो मोहितोऽलसः ॥६९॥
69. nistriṁśo ninditaḥ krūraḥ phalahīno nikṛntanaḥ ,
nirvīryo bhramito śapta rugṇaḥ kaṣṭo'ṅgahīnakaḥ ,
jaḍo ripurudāsīno lajjito mohito'lasaḥ.
nirvīryo bhramito śapta rugṇaḥ kaṣṭo'ṅgahīnakaḥ ,
jaḍo ripurudāsīno lajjito mohito'lasaḥ.
69.
nistriṃśaḥ ninditaḥ krūraḥ phalahīnaḥ
nikṛntanaḥ nirvīryaḥ bhramitaḥ śaptaḥ
rugṇaḥ kaṣṭaḥ aṅgahīnakaḥ jaḍaḥ
ripuraḥ udāsīnaḥ lajjitaḥ mohitaḥ alasaḥ
nikṛntanaḥ nirvīryaḥ bhramitaḥ śaptaḥ
rugṇaḥ kaṣṭaḥ aṅgahīnakaḥ jaḍaḥ
ripuraḥ udāsīnaḥ lajjitaḥ mohitaḥ alasaḥ
69.
nistriṃśaḥ ninditaḥ krūraḥ phalahīnaḥ
nikṛntanaḥ nirvīryaḥ bhramitaḥ śaptaḥ
rugṇaḥ kaṣṭaḥ aṅgahīnakaḥ jaḍaḥ
ripuraḥ udāsīnaḥ lajjitaḥ mohitaḥ alasaḥ
nikṛntanaḥ nirvīryaḥ bhramitaḥ śaptaḥ
rugṇaḥ kaṣṭaḥ aṅgahīnakaḥ jaḍaḥ
ripuraḥ udāsīnaḥ lajjitaḥ mohitaḥ alasaḥ
69. Sword-like, censured, cruel, devoid of fruit, cutting down, without vigor, bewildered, cursed, diseased, troublesome, lacking limbs, dull, hostile, indifferent, ashamed, deluded, and lazy.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- निस्त्रिंशः (nistriṁśaḥ) - sword-like, cruel, relentless
- निन्दितः (ninditaḥ) - censured, blamed, condemned
- क्रूरः (krūraḥ) - cruel, fierce
- फलहीनः (phalahīnaḥ) - devoid of fruit, unfruitful
- निकृन्तनः (nikṛntanaḥ) - cutting down, destroying
- निर्वीर्यः (nirvīryaḥ) - devoid of vigor, powerless
- भ्रमितः (bhramitaḥ) - bewildered, wandering, confused
- शप्तः (śaptaḥ) - cursed
- रुग्णः (rugṇaḥ) - diseased, sick, broken
- कष्टः (kaṣṭaḥ) - troublesome, painful, difficult
- अङ्गहीनकः (aṅgahīnakaḥ) - lacking limbs, defective
- जडः (jaḍaḥ) - dull, sluggish, inert
- रिपुरः (ripuraḥ) - hostile, enemy-like
- उदासीनः (udāsīnaḥ) - indifferent, neutral, detached
- लज्जितः (lajjitaḥ) - ashamed, embarrassed
- मोहितः (mohitaḥ) - deluded, infatuated, bewildered
- अलसः (alasaḥ) - lazy, indolent, idle
Words meanings and morphology
निस्त्रिंशः (nistriṁśaḥ) - sword-like, cruel, relentless
(adjective)
Nominative, masculine, singular of nistriṃśa
nistriṁśa - sword-like, cruel
nis + triṃśa
निन्दितः (ninditaḥ) - censured, blamed, condemned
(adjective)
Nominative, masculine, singular of nindita
nindita - censured, condemned
Past Passive Participle
from root nind
Root: nind (class 1)
क्रूरः (krūraḥ) - cruel, fierce
(adjective)
Nominative, masculine, singular of krūra
krūra - cruel, fierce
फलहीनः (phalahīnaḥ) - devoid of fruit, unfruitful
(adjective)
Nominative, masculine, singular of phalahīna
phalahīna - devoid of fruit
phala + hīna
Compound type : ृतीया-तत्पुरुष (phala+hīna)
- phala – fruit, result
noun (neuter) - hīna – lacking, devoid of
adjective (masculine)
Past Passive Participle
from root hā
Root: hā (class 3)
निकृन्तनः (nikṛntanaḥ) - cutting down, destroying
(adjective)
Nominative, masculine, singular of nikṛntana
nikṛntana - cutting down, destroying
from nis + kṛt
Prefix: nis
Root: kṛt (class 6)
निर्वीर्यः (nirvīryaḥ) - devoid of vigor, powerless
(adjective)
Nominative, masculine, singular of nirvīrya
nirvīrya - devoid of vigor
nis + vīrya
Compound type : बहुव्रीहि (nis+vīrya)
- nis – out, without
indeclinable - vīrya – vigor, energy, power
noun (neuter)
भ्रमितः (bhramitaḥ) - bewildered, wandering, confused
(adjective)
Nominative, masculine, singular of bhramita
bhramita - bewildered, wandered
Past Passive Participle
from root bhram
Root: bhram (class 1)
शप्तः (śaptaḥ) - cursed
(adjective)
Nominative, masculine, singular of śapta
śapta - cursed
Past Passive Participle
from root śap
Root: śap (class 1)
रुग्णः (rugṇaḥ) - diseased, sick, broken
(adjective)
Nominative, masculine, singular of rugṇa
rugṇa - diseased, sick
Past Passive Participle
from root ruj
Root: ruj (class 6)
कष्टः (kaṣṭaḥ) - troublesome, painful, difficult
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kaṣṭa
kaṣṭa - troublesome, painful
अङ्गहीनकः (aṅgahīnakaḥ) - lacking limbs, defective
(adjective)
Nominative, masculine, singular of aṅgahīnaka
aṅgahīnaka - lacking limbs, defective
aṅga + hīnaka
Compound type : बहुव्रीहि (aṅga+hīnaka)
- aṅga – limb, part
noun (neuter) - hīnaka – lacking, deficient
adjective (masculine)
Root: hā (class 3)
जडः (jaḍaḥ) - dull, sluggish, inert
(adjective)
Nominative, masculine, singular of jaḍa
jaḍa - dull, sluggish
रिपुरः (ripuraḥ) - hostile, enemy-like
(adjective)
Nominative, masculine, singular of ripura
ripura - hostile
उदासीनः (udāsīnaḥ) - indifferent, neutral, detached
(adjective)
Nominative, masculine, singular of udāsīna
udāsīna - indifferent, neutral
Present Active Participle / Participial adjective
from ud + ās
Prefix: ud
Root: ās (class 2)
लज्जितः (lajjitaḥ) - ashamed, embarrassed
(adjective)
Nominative, masculine, singular of lajjita
lajjita - ashamed
Past Passive Participle
from root lajj
Root: lajj (class 1)
मोहितः (mohitaḥ) - deluded, infatuated, bewildered
(adjective)
Nominative, masculine, singular of mohita
mohita - deluded, bewildered
Past Passive Participle
from root muh (causative)
Root: muh (class 4)
अलसः (alasaḥ) - lazy, indolent, idle
(adjective)
Nominative, masculine, singular of alasa
alasa - lazy, indolent