वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-5, chapter-58, verse-9
सागरो ऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि ।
न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी ॥९॥
न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी ॥९॥
9. sāgaro'pyatiyādvelāṃ mandaraḥ pracaledapi ,
na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī.
na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī.
9.
sāgaraḥ api atiyāt velām mandaraḥ pracalet
api na jāmbavantam samare kampayet arivāhinī
api na jāmbavantam samare kampayet arivāhinī
9.
sāgaraḥ api velām atiyāt,
mandaraḥ api pracalet; (किन्तु) arivāhinī samare jāmbavantam na kampayet
mandaraḥ api pracalet; (किन्तु) arivāhinī samare jāmbavantam na kampayet
9.
Even the ocean might exceed its boundaries, and Mount Mandara might shift, but an army of enemies would not be able to make Jambavan waver in battle.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सागरः (sāgaraḥ) - the ocean
- अपि (api) - even, also
- अतियात् (atiyāt) - might transgress, might pass beyond
- वेलाम् (velām) - shore, boundary
- मन्दरः (mandaraḥ) - Mount Mandara
- प्रचलेत् (pracalet) - might move, might shake
- अपि (api) - even, also
- न (na) - not
- जाम्बवन्तम् (jāmbavantam) - Jambavan
- समरे (samare) - in battle
- कम्पयेत् (kampayet) - would cause to shake, would make waver
- अरिवाहिनी (arivāhinī) - army of enemies
Words meanings and morphology
सागरः (sāgaraḥ) - the ocean
(noun)
Nominative, masculine, singular of sāgara
sāgara - ocean, sea
Note: subject of 'atiyāt'
अपि (api) - even, also
(indeclinable)
अतियात् (atiyāt) - might transgress, might pass beyond
(verb)
3rd person , singular, active, optative (liṅ) of atii
Optative Active
ati + √i (to go)
Prefix: ati
Root: i (class 2)
वेलाम् (velām) - shore, boundary
(noun)
Accusative, feminine, singular of velā
velā - shore, boundary, limit, time
Note: object of 'atiyāt'
मन्दरः (mandaraḥ) - Mount Mandara
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of mandara
mandara - Mount Mandara (a mythical mountain)
Note: subject of 'pracalet'
प्रचलेत् (pracalet) - might move, might shake
(verb)
3rd person , singular, active, optative (liṅ) of pracal
Optative Active
pra + √cal (to move)
Prefix: pra
Root: cal (class 1)
अपि (api) - even, also
(indeclinable)
न (na) - not
(indeclinable)
Note: negates 'kampayet'
जाम्बवन्तम् (jāmbavantam) - Jambavan
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of jāmbavat
jāmbavat - Jambavan (king of bears, a character in Ramayana)
Note: object of 'kampayet'
समरे (samare) - in battle
(noun)
Locative, masculine, singular of samara
samara - battle, conflict, war
कम्पयेत् (kampayet) - would cause to shake, would make waver
(verb)
3rd person , singular, active, optative (liṅ) of kamp
Causative Optative Active
causative of √kamp (to tremble)
Root: kamp (class 1)
अरिवाहिनी (arivāhinī) - army of enemies
(noun)
Nominative, feminine, singular of arivāhinī
arivāhinī - army of enemies
Compound type : ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (ari+vāhinī)
- ari – enemy, foe
noun (masculine) - vāhinī – army, host
noun (feminine)
from √vah (to carry, lead)
Root: vah (class 1)
Note: subject of 'kampayet'