वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-2, chapter-14, verse-2
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः ।
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥२॥
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वनुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥२॥
2. prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ ,
apramādibhirekāgraiḥ svanuraktairadhiṣṭhitām.
apramādibhirekāgraiḥ svanuraktairadhiṣṭhitām.
2.
prāsa-kārmuka-bibhradbhiḥ yuvabhiḥ mṛṣṭa-kuṇḍalaiḥ
apra-mādibhiḥ ekāgraiḥ su-anuraktaiḥ adhiṣṭitām
apra-mādibhiḥ ekāgraiḥ su-anuraktaiḥ adhiṣṭitām
2.
(sā kakṣyā) prāsa-kārmuka-bibhradbhiḥ mṛṣṭa-kuṇḍalaiḥ
apra-mādibhiḥ ekāgraiḥ su-anuraktaiḥ yuvabhiḥ adhiṣṭitām (āsīt)
apra-mādibhiḥ ekāgraiḥ su-anuraktaiḥ yuvabhiḥ adhiṣṭitām (āsīt)
2.
That chamber was guarded by young men, who carried spears and bows, wore polished earrings, and were vigilant, focused, and exceptionally loyal.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- प्रास-कार्मुक-बिभ्रद्भिः (prāsa-kārmuka-bibhradbhiḥ) - by those carrying spears and bows
- युवभिः (yuvabhiḥ) - by young men
- मृष्ट-कुण्डलैः (mṛṣṭa-kuṇḍalaiḥ) - with polished earrings
- अप्र-मादिभिः (apra-mādibhiḥ) - by the vigilant, unnegligent
- एकाग्रैः (ekāgraiḥ) - by the concentrated, single-minded
- सु-अनुरक्तैः (su-anuraktaiḥ) - by the very loyal, well-attached
- अधिष्टिताम् (adhiṣṭitām) - guarded, occupied, presided over
Words meanings and morphology
प्रास-कार्मुक-बिभ्रद्भिः (prāsa-kārmuka-bibhradbhiḥ) - by those carrying spears and bows
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of prāsa-kārmuka-bibhrat
prāsa-kārmuka-bibhrat - carrying spears and bows
Present Active Participle
Root bhṛ (to carry) with compound object
Compound type : tatpuruṣa (prāsa+kārmuka+bibhrat)
- prāsa – spear, dart, javelin
noun (masculine) - kārmuka – bow
noun (neuter) - bibhrat – carrying, bearing, holding
adjective (masculine)
Present Active Participle
Root bhṛ (to carry, bear)
Root: bhṛ (class 3)
Note: Qualifies 'yuvabhiḥ'.
युवभिः (yuvabhiḥ) - by young men
(noun)
Instrumental, masculine, plural of yuvan
yuvan - young, young man, youth
Note: Agent of 'adhiṣṭitām'.
मृष्ट-कुण्डलैः (mṛṣṭa-kuṇḍalaiḥ) - with polished earrings
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of mṛṣṭa-kuṇḍala
mṛṣṭa-kuṇḍala - having polished earrings
Compound type : bahuvrīhi (mṛṣṭa+kuṇḍala)
- mṛṣṭa – polished, purified, cleansed
adjective (masculine)
Past Passive Participle
Root mṛj (to wipe, cleanse)
Root: mṛj (class 2) - kuṇḍala – earring, coil, ring
noun (neuter)
Note: Qualifies 'yuvabhiḥ'.
अप्र-मादिभिः (apra-mādibhiḥ) - by the vigilant, unnegligent
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of apra-mādin
apra-mādin - not negligent, vigilant, careful
Compound type : nañ-tatpuruṣa (a+pramādin)
- a – not, un-
indeclinable - pramādin – negligent, careless
adjective (masculine)
Derived from pramāda (negligence)
Prefix: pra
Note: Qualifies 'yuvabhiḥ'.
एकाग्रैः (ekāgraiḥ) - by the concentrated, single-minded
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of ekāgra
ekāgra - one-pointed, concentrated, focused
Compound type : bahuvrīhi (eka+agra)
- eka – one, single
numeral (masculine) - agra – tip, point, foremost
noun (neuter)
Note: Qualifies 'yuvabhiḥ'.
सु-अनुरक्तैः (su-anuraktaiḥ) - by the very loyal, well-attached
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of su-anurakta
su-anurakta - very loyal, well-attached, greatly devoted
Compound type : tatpuruṣa (su+anurakta)
- su – well, good, very
indeclinable - anurakta – attached, devoted, loyal
adjective (masculine)
Past Passive Participle
Root rañj (to be colored, attached) with prefix anu
Prefix: anu
Root: rañj (class 1)
Note: Qualifies 'yuvabhiḥ'.
अधिष्टिताम् (adhiṣṭitām) - guarded, occupied, presided over
(adjective)
Accusative, feminine, singular of adhiṣṭita
adhiṣṭita - guarded, occupied, presided over, situated in
Past Passive Participle
Root sthā (to stand) with prefix adhi
Prefix: adhi
Root: sthā (class 1)
Note: Qualifies 'kakṣyām' (from previous verse).