कुलार्णव-तन्त्रम्
kulārṇava-tantram
-
chapter-2, verse-45
कुलान्वयं समुत्सृज्य योऽन्यमन्वयमीक्षते ।
तडागादिव तृष्णार्त्तो मृगतृष्णां प्रधावति ॥४५॥
तडागादिव तृष्णार्त्तो मृगतृष्णां प्रधावति ॥४५॥
45. kulānvayaṁ samutsṛjya yo'nyamanvayamīkṣate ,
taḍāgādiva tṛṣṇārtto mṛgatṛṣṇāṁ pradhāvati.
taḍāgādiva tṛṣṇārtto mṛgatṛṣṇāṁ pradhāvati.
45.
kula-anvayam samutsṛjya yaḥ anyam anvayam īkṣate
taḍāgāt iva tṛṣṇa-ārtaḥ mṛga-tṛṣṇām pradhāvati
taḍāgāt iva tṛṣṇa-ārtaḥ mṛga-tṛṣṇām pradhāvati
45.
yaḥ kulānvayaṃ samutsṛjya anyam anvayam īkṣate
saḥ tṛṣṇārtaḥ taḍāgāt iva mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati
saḥ tṛṣṇārtaḥ taḍāgāt iva mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati
45. Whoever abandons the spiritual lineage of the kula and seeks another lineage, tormented by thirst, runs away from a lake toward a mirage.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कुल-अन्वयम् (kula-anvayam) - the lineage of the kula
- समुत्सृज्य (samutsṛjya) - having totally abandoned
- यः (yaḥ) - whoever
- अन्यम् (anyam) - another
- अन्वयम् (anvayam) - lineage
- ईक्षते (īkṣate) - looks for, seeks
- तडागात् (taḍāgāt) - from a lake/reservoir
- इव (iva) - like, as if
- तृष्ण-आर्तः (tṛṣṇa-ārtaḥ) - afflicted by thirst
- मृग-तृष्णाम् (mṛga-tṛṣṇām) - toward a mirage
- प्रधावति (pradhāvati) - runs towards
Words meanings and morphology
कुल-अन्वयम् (kula-anvayam) - the lineage of the kula
(noun)
Accusative, masculine, singular of kulānvaya
kulānvaya - lineage or tradition of the kula
Compound type : tatpurusha (kula+anvaya)
- kula – kula
noun (neuter) - anvaya – lineage, succession
noun (masculine)
समुत्सृज्य (samutsṛjya) - having totally abandoned
(indeclinable)
absolutive
Prefixes: sam+ud
Root: sṛj (class 6)
यः (yaḥ) - whoever
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of yad
yad - who
अन्यम् (anyam) - another
(pronoun)
Accusative, masculine, singular of anya
anya - other, another
अन्वयम् (anvayam) - lineage
(noun)
Accusative, masculine, singular of anvaya
anvaya - lineage
ईक्षते (īkṣate) - looks for, seeks
(verb)
3rd person , singular, middle, present (laṭ) of īkṣ
Root: īkṣ (class 1)
तडागात् (taḍāgāt) - from a lake/reservoir
(noun)
Ablative, masculine, singular of taḍāga
taḍāga - pond, lake
इव (iva) - like, as if
(indeclinable)
तृष्ण-आर्तः (tṛṣṇa-ārtaḥ) - afflicted by thirst
(adjective)
Nominative, masculine, singular of tṛṣṇārta
tṛṣṇārta - tormented by thirst
Compound type : tatpurusha (tṛṣṇā+ārta)
- tṛṣṇā – thirst
noun (feminine) - ārta – afflicted
adjective
मृग-तृष्णाम् (mṛga-tṛṣṇām) - toward a mirage
(noun)
Accusative, feminine, singular of mṛgatṛṣṇā
mṛgatṛṣṇā - mirage (literally: deer-thirst)
Compound type : tatpurusha (mṛga+tṛṣṇā)
- mṛga – deer, animal
noun (masculine) - tṛṣṇā – thirst
noun (feminine)
प्रधावति (pradhāvati) - runs towards
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of pradhāv
Prefix: pra
Root: dhāv (class 1)