वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-1, chapter-37, verse-13
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन ।
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ ॥१३॥
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ ॥१३॥
13. munestu vacanaṃ śrutvā keśinī raghunandana ,
putraṃ vaṃśakaraṃ rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau.
putraṃ vaṃśakaraṃ rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau.
13.
muneḥ tu vacanam śrutvā keśinī raghunandana
putram vaṃśakaram rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau
putram vaṃśakaram rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau
13.
Raghunandana,
Rāma,
keśinī tu muneḥ vacanam śrutvā nṛpasaṃnidhau vaṃśakaram putram jagrāha.
Rāma,
keśinī tu muneḥ vacanam śrutvā nṛpasaṃnidhau vaṃśakaram putram jagrāha.
13.
O descendant of Raghu, O Rāma, Keśinī, having indeed heard the words of the sage, accepted a son, an heir to the lineage, in the presence of the king.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- मुनेः (muneḥ) - of the sage
- तु (tu) - indeed, but, however
- वचनम् (vacanam) - word, speech, saying
- श्रुत्वा (śrutvā) - having heard
- केशिनी (keśinī) - Keśinī (one of King Sagara's queens) (Keśinī)
- रघुनन्दन (raghunandana) - O Rāma, descendant of Raghu (O descendant of Raghu)
- पुत्रम् (putram) - son
- वंशकरम् (vaṁśakaram) - heir, lineage-maker
- राम (rāma) - O Rāma
- जग्राह (jagrāha) - she took, she accepted
- नृपसंनिधौ (nṛpasaṁnidhau) - in the presence of the king
Words meanings and morphology
मुनेः (muneḥ) - of the sage
(noun)
Genitive, masculine, singular of muni
muni - sage, ascetic, seer
तु (tu) - indeed, but, however
(indeclinable)
वचनम् (vacanam) - word, speech, saying
(noun)
Accusative, neuter, singular of vacana
vacana - word, speech, saying
Root: vac (class 2)
श्रुत्वा (śrutvā) - having heard
(indeclinable)
absolutive (gerund)
formed with suffix -tvā
Root: śru (class 5)
केशिनी (keśinī) - Keśinī (one of King Sagara's queens) (Keśinī)
(proper noun)
Nominative, feminine, singular of keśinī
keśinī - Keśinī (name), a woman with beautiful hair
रघुनन्दन (raghunandana) - O Rāma, descendant of Raghu (O descendant of Raghu)
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of raghunandana
raghunandana - descendant of Raghu, joy of Raghu's family
Compound type : tatpuruṣa (raghu+nandana)
- raghu – Raghu (an ancestor of Rāma)
proper noun (masculine) - nandana – son, delight, rejoicing
noun (masculine)
from root nand 'to rejoice'
Root: nand (class 1)
पुत्रम् (putram) - son
(noun)
Accusative, masculine, singular of putra
putra - son
वंशकरम् (vaṁśakaram) - heir, lineage-maker
(noun)
Accusative, masculine, singular of vaṃśakara
vaṁśakara - one who makes a lineage, an heir
Compound type : tatpuruṣa (vaṃśa+kara)
- vaṃśa – lineage, race, family, bamboo
noun (masculine) - kara – making, doing, hand, ray
noun (masculine)
agent noun from root kṛ
Root: kṛ (class 8)
राम (rāma) - O Rāma
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of rāma
rāma - Rāma (name of the hero of Ramayana)
जग्राह (jagrāha) - she took, she accepted
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (liṭ) of grah
Root: grah (class 9)
नृपसंनिधौ (nṛpasaṁnidhau) - in the presence of the king
(noun)
Locative, masculine, singular of nṛpasaṃnidhi
nṛpasaṁnidhi - presence of the king
Compound type : tatpuruṣa (nṛpa+saṃnidhi)
- nṛpa – king, ruler (lit. 'protector of men')
noun (masculine) - saṃnidhi – presence, proximity
noun (masculine/feminine)