महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-8, verse-122
स्यान्नीचसङ्गाद्विरतः सदा विद्वज्जनप्रियः ।
धीरो विपत्तौ दक्षश्च शीलवान् सम्मितव्ययी ॥१२२॥
धीरो विपत्तौ दक्षश्च शीलवान् सम्मितव्ययी ॥१२२॥
122. syānnīcasaṅgādvirataḥ sadā vidvajjanapriyaḥ ,
dhīro vipattau dakṣaśca śīlavān sammitavyayī.
dhīro vipattau dakṣaśca śīlavān sammitavyayī.
122.
syāt nīcasaṅgāt virataḥ sadā vidvajjana-priyaḥ
dhīraḥ vipattau dakṣaḥ ca śīlavān sammitavyayī
dhīraḥ vipattau dakṣaḥ ca śīlavān sammitavyayī
122.
syāt nīcasaṅgāt virataḥ sadā vidvajjana-priyaḥ
dhīraḥ vipattau dakṣaḥ ca śīlavān sammitavyayī
dhīraḥ vipattau dakṣaḥ ca śīlavān sammitavyayī
122. He should remain detached from the company of low people, always dear to learned men, steadfast, capable in times of adversity, virtuous, and moderate in expenditure.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- स्यात् (syāt) - should be, may be
- नीचसङ्गात् (nīcasaṅgāt) - from the company of low people, from base association
- विरतः (virataḥ) - detached, abstaining, turned away
- सदा (sadā) - always, ever
- विद्वज्जन-प्रियः (vidvajjana-priyaḥ) - dear to learned men, loved by the wise
- धीरः (dhīraḥ) - steady, firm, resolute, wise, courageous
- विपत्तौ (vipattau) - in misfortune, in adversity, in distress
- दक्षः (dakṣaḥ) - capable, clever, skillful, competent
- च (ca) - and
- शीलवान् (śīlavān) - virtuous, of good conduct, well-behaved
- सम्मितव्ययी (sammitavyayī) - moderate in expenditure, spending appropriately
Words meanings and morphology
स्यात् (syāt) - should be, may be
(verb)
3rd person , singular, active, optative (liṅ) of as
Root as
Root: as (class 2)
नीचसङ्गात् (nīcasaṅgāt) - from the company of low people, from base association
(noun)
Ablative, masculine, singular of nīcasaṅga
nīcasaṅga - association with low or base people
Compound of nīca and saṅga
Compound type : karmadharaya (nīca+saṅga)
- nīca – low, base, mean
adjective (masculine) - saṅga – attachment, company, association
noun (masculine)
Root: sañj (class 1)
विरतः (virataḥ) - detached, abstaining, turned away
(adjective)
Nominative, masculine, singular of virata
virata - detached, abstaining, ceased
Past Passive Participle
From vi + ram
Prefix: vi
Root: ram (class 1)
सदा (sadā) - always, ever
(indeclinable)
विद्वज्जन-प्रियः (vidvajjana-priyaḥ) - dear to learned men, loved by the wise
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vidvajjana-priya
vidvajjana-priya - dear to the learned people
Bahuvrihi compound based on tatpurusha vidvajjana
Compound type : bahuvrihi (vidvajjana+priya)
- vidvajjana – learned person, wise people
noun (masculine)
Compound of vidvat and jana
Root: vid (class 2) - priya – dear, beloved
adjective (masculine)
धीरः (dhīraḥ) - steady, firm, resolute, wise, courageous
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dhīra
dhīra - steady, wise, brave, resolute
विपत्तौ (vipattau) - in misfortune, in adversity, in distress
(noun)
Locative, feminine, singular of vipad
vipad - misfortune, disaster, adversity
From vi + pad
Prefix: vi
Root: pad (class 4)
दक्षः (dakṣaḥ) - capable, clever, skillful, competent
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dakṣa
dakṣa - able, skillful, competent
च (ca) - and
(indeclinable)
शीलवान् (śīlavān) - virtuous, of good conduct, well-behaved
(adjective)
Nominative, masculine, singular of śīlavat
śīlavat - virtuous, moral, of good character
From śīla + vat suffix
सम्मितव्ययी (sammitavyayī) - moderate in expenditure, spending appropriately
(adjective)
Nominative, masculine, singular of sammitavyayin
sammitavyayin - moderate in expenses
Compound of sammita and vyayin
Compound type : tatpurusha (sammita+vyayin)
- sammita – measured, equal, moderate
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Prefix: sam
Root: mā (class 3) - vyayin – spending, expending
adjective (masculine)
Prefixes: vi+ā
Root: vi (class 2)